 |
||||
|
VRHUNAC I PROPAST IRAČKE VAZDUHOPLOVNE MOĆI Iračko RV 1974-2003 |
||||
 македонска верзија |
autor teksta: Igor Božinovski prevod sa makedonskog: Dejan Vukmirović |
|||
|
Vrhunac i propast iračke vazduhoplovne moći
Iračko - iranski rat (1980-1988)
|
Iračko - iranski rat (1980-1988)
Paralelno sa transformacijom Iraka u regionalnu vojnu silu, sve više je rastao i politički uticaj Sadama Huseina, koji je, 16. jula 1979. godine, kao "prirodan" naslednik Ahmed Hasan al-Bakra, konačno postao predsednik Iraka. Samo nekoliko dana posle osvajanja vlasti, Sadam Husein se žestoko obračunao sa svojim političkim oponentima koje je javno optužio da su u korist Sirije zagovarali prevrat i njegovu egzekuciju. Ovakav razvoj događaja stavio je kraj planovima za političko objedinjavanje Iraka i Sirije, i omogućilo je Sadamu da iskoristi vojnu moć Iraka u pravcu izgradnje pozicije dominantnog "vladaoca" Persijskim zalivom. Međutim, za realizaciju ovakvih Sadamovih planova, Irak je najpre morao da se razračuna sa Iranom, gde je u to vreme izbila anti-Zapadna islamska revolucija koja je rezultirala ukidanjem pro-američke monarhije i proglašenjem Islamske Republike. Suočen sa opasnošću od islamskog fundametalizma, ali i istovremeno uživajući prećutnu podršku arapskih zemalja i od SAD-a, Sadam Husein naređuje svojim oružanim snagama da napadnu Iran. Rat je započeo 22. septembra 1980. godine sa preventivnim vazdušnim napadima na 10 iranskih vojnih aerodroma. Akcija usmerena ka uništavanju iranskog ratnog vazduhoplovstva doživela je potpun neuspeh budući, da su se u vreme napada, svi iranski vazduhoplovi nalazili u specijalnim zaklonima. Razvojem iračko-iranskog rata, prioritet za vojna vazduhoplovstva obe zemlje postalo je uništavanje neprijateljskih kopnenih snaga uzduž reke Šat el-Arab. Efektivnost Iranskog RV-a irački generali su kompezirali sa učestalim bombardovanjima većih iranskih gradova, pri čemu su neretko bili korišćeni i bombarderi Tu-16 i Tu-22. U ovvakvim dejstvima, iračko ratno vazduhoplovstvo trpelo je teške gubitke zahvaljujući i hrabrosti iranskih pilota i superiornošću njihovih borbenih aviona F-14A Tomcat i F-4E Phantom II.
"Preživeli" irački borbeni avioni tipa MiG-29 bili su rasklopljeni i povučeni iz upotrebe 1995 godine. (photo: The Encyclopedia of 20th Century Air Warfare)
Za svo vreme trajanja iračko-iranskog vojnog sukoba, Sovjetski Savez i Kina neprekidno su obnavljali i modernizovali kapacitete iračkog RV-a, koje je u pomenutom periodu bilo pojačano sa 40 borbenih aviona F-6 (kineska kopija aviona MiG-19), preko 80 borbenih aviona F-7B (kineska kopija aviona MiG-21), zatim, borbenim avionima MiG-23ML, 8 izviđačkih MiG-25RB i nekoliko dvoseda MiG-25RU, 24 borbena aviona MiG-29A i dvoseda MiG-29UB, jurišna aviona Su-22M-3 i dvoseda Su-22UM-3, 45 juroišna aviona Su-25K i dvoseda Su-25UBK, 24 frontovska bombardera tipa Su-24MK, kao i sa 4 kineska bombardera tipa B-6D (kopija Tu-16). |
Paralelno sa obnavljanjem i modernizacijom iračkog RV-a, odvijala se i modernizacija avijacije kopnene vojske koju su SAD, Nemačka, Španija, Švajcarska i Egipat "osvežili" sa: 45 helikoptera Bell Model 214ST,
30 helikoptera Hughes 300S, 32 helikoptera MD500D, 26 helikoptera MD530MG, potom 75 nemačkih (proizvedenih po licenci u Španiji) višenamenskih helikoptera Bo 105C i 16 nemačkih helikoptera BK 117B-1, 20 švajcarskih trenažnih aviona Pilatus PC-9 i 80 brazilskih (proizvedenih po licenci u Egiptu) trenažna aviona tipa EMB-312 Tucano. Enormni priliv nove avio-tehnike, u vreme kada se Irak naazio u žestokom ratu sa Iranom, prinudile su vlasti u Bagdadu da pristupe izgradnji 594 ojačanih betonskih skloništa treće generacije, posao od koga su najviše profitirale jugoslovenske, francuske i belgijske građevinske kompanije.
S obzirom na činjenicu što je naftna industrija bila od vitalnog značenja za ekonomije zaraćenih snaga, sredinom osamdesetih godina prošloga veka, krvavi iračko-iranski rat dobija novu dimenziju i transformiše se u takozvani "tankerski rat" koji su karakterisala dejstva ratnih vazduhoplovstava prema uništavanju neprijateljskih tankera i naftnih platformi u Persijskom Zalivu. U iščekivanju isporuka lovaca-bombardera tipa Mirage F1, Irak, za potrebe "tankerskog rata", od Francuske ratne mornarice inajmio je pet borbenih aviona tipa Super Etendard i protiv brodskih raketa tipa Exocet. Kasnije u "tankerskom ratu" aktivno su se uključili i irački lovci-bombarderi Mirage F1EQ-5/6, čiju su ubistvenu moć osetile i SAD. Naime, u "neželjenom" incidentu, 17. maja 1987. godine, jedan irački Mirage F1 sa dve protivbrodske rakete tipa Exocet teško je oštetio američku fregatu USS Stark (FFG-31), i pritom ubio 37 američka mornara. Do kraja rata irački borbeni avioni i helikopteri lansirali su ukuopno 53 rakete tipa Exocet, i pritom potopivši 20 a teško oštetivši 30 plovnih objekata. Iračko-iranski vojni sukob završio se 19. jula1988. godine.
Copyright © Igor Bozinovski prevod i obrada © Dejan Vukmirovic AirSerbia 2003. |
||
