početna strana

RAST IRAČKE VAZDUHOPLOVNE MOĆI

Iračko RV 1931-1973

autor teksta: Igor Božinovski

prevod sa makedonskog: Dejan Vukmirović

Nastanak iračke države

Britanci napuštaju Irak

Arapsko - izraelski ratovi

Vrhunac i propast iračke vazduhoplovne moći

Iračko - iranski rat (1980-1988)

Kraj iračke vojne dominacije

Iraq Air Force insignia:

Zvanična oznaka iračkog ratnog vazduhoplovstva

Nastanak iračke države

Početkom 20. veka, Arapsko Poluostrvo još uvek se nalazilo pod kontrolom Otomanske imperije, što je predstavljalo ozbiljne prepreke za britanske kolonijalne interese u regionu Persijskog zaliva. Polazeći od pretpostavki naučnika da se nafta u regionu Persijskog Zaliva može naći u izobilju, Velika Britanija je želela po svaku cenu da obezbedi sebi poziciju suverenog vladara potencijalnih naftnih bogatstava Arapskog Poluostrva.

Realizacija britanskih bliskoistočnih kolonijalnih apetita postala je sasvim realna za vreme Prvog Svetskog rata, kada je Otomanska imperija nedvosmisleno stala na stranu Nemačke u globalnom ratu protiv velikih kolonijalnih sila, Velike Britanije i Francuske. Ovakav razvoj događaja i omogućio je Velikoj Britaniji da započne sa realizacijom svojih kolonijalnih planova prema Arapskom Poluostrvu. Naime, odmah po otpočinjanju Prvog Svetskog rata, Britanci su u region Persijskog Zaliva poslali veliki deo svojih snaga stacioniranih u Indiji. Britanska armija napredovala je prema severu i uspela da pod svoju kontrolu stavi turske oblasti Basra i Bagdad. Ipak oblast Mosul je ostala pod kontrolom Otomanske imperije sve do 30. oktobra 1918. godine, kada u pristaništu Moudros, na grčkom ostrvu Lemnos beše potpisano primirje koje je označilo kraj vojnih dejstava na Bliskom Istoku, ali ujedno je označilo i kraj turskog vladanja na Arapskom Poluostrvu.

Odmah po završetku Prvog Svetskog rata, Britanci su udarili temelje današnjeg Iraka na taj način što su izvršili spajanje provincija Mosul, Bagdad i Basra u jednu političku celinu, čije su stanovništvo činile mešovite verske i etničke grupe naseljene u pomenutim oblastima. Samo nekoliko meseci po nastanku Iraka, Britanci su se suočili sa ozbiljnim narodnim nezadovoljstvom koje je bilo izazvano njihovim prisustvom u zemlji. Izolovani incidenti uskoro dobijaju na intezitetu i u toku 1920. godine prerastaju u veliki narodni ustanak. Veliki gubici koje je pretrpela britanska armija u tim pokušajima da zaustave ustanak, prinudili su vlasti u Londonu da dozvole Iraku da bude proglašen kraljevstvom koje će ostati pod jakom kontrolom Velike Britanije. Takvo vladanje Irakom postalo je realnost 1921. godine, kada je ta zemlja postala kraljevstvo na čije je čelo došao kralj Faisal.
 

22. april 1931. godine

Nastanak iračke armije, 6. januara 1921. godine, nije značio i početak procesa nastajanja ratnog vazduholovstva kao sastavnog dela iraćkih oružanih snaga. Naime, usled niza raznih razloga nastanak iračkog kraljevskog ratnog vazduhoplovstva beše inicirano tokom 1927. godine kada je na školovanje u Veliku Britaniju bilo poslato 37 iračkih oficira, od kojih se pet školovalo za pilote dok su ostali oficiri bili predodrešeni da postanu prvi vazduhoplovni inženjeri iračkog kraljevskog ratnog vazduhoplovstva. Po završetku četvorogodišnjeg školovanja u Velikoj Britaniji, irački piloti, leteći na dvokrilcima tipa Gloster Gladiator, vratili su se u Irak, 22. aprila 1931 godine, gde je u njihovu čast bio organizovan veličanstven doček. U sećanje na taj istorijski čin, 22. april se i danas slavi kao dan iračkog ratnog vazduhoplovstva.

  U međuvremenu, iračko kraljevstvo se još uvek nalazilo pod čvrstom kontrolom Londona, koji suočen sa narastajućim revoltom prema britanskoj vlasti i željom Iraka za potpunom nezavisnošću, tokom 1929. godine najavio je da Velika Britanija planira da okonča specijalni status koji je imala kraljevina Irak, i da razmotri sve težnje za potpunom nezavisnošću ove zemlje. No, i pored ovakvih najava Britanci još uvek nisu bili spremni u celosti da se odreknu svog prisustva u Iraku. Zbog toga, 30. juna 1930. godine, Velika Britanija i kraljevina Irak potpisuju dogovor za uspostavljanje takozvanog "bliskog saveza", koji je između ostalog obavezivao Irak da ustupi svoje vazduhoplovne baze Habanijah i Šaibah Velikoj Britaniji na korišćenje na period od 25 godina. Ovaj dogovor stupio je na snagu 3. oktobra 1932. godine, istog dana kada je Irak kao nezavisna država postala punopravni član Lige Naroda.

Po osamostaljenju Iraka, tokom tridesetih godina prošlog veka, iračko kraljevsko ratno vazduhoplovstvo beše pojačano italijanskim borbenim avionima, i to: četiri dvomotorna bombardera tipa Savoia-Marchetti S.M.79B i 25 jurišna aviona tipa Breda Ba.65.

Sa ovim letelicama, u toku meseca maja 1941. godine, iračko kraljevsko ratno vazduhoplovstvo napalo je britanske vazduhoplovne baze Habanijah i britanski garnizon u Basri. Do sukoba između iračke armije i britanskih trupa stacioniranih u Iraku došlo je otkako se profašistički nastrojeni premijer Ali Al Gajlani odlučio da raskine "bliski savez" sa Velikom Britanijom, i da gurne svoju zemlju u naručje fašističke Nemačke.

Dejstva iračkog kraljevskog vazduhoplovstva protiv britanskih snaga naišla su na konkretnu podršku nemačkih i italijanskih ratnih vazduhoplovstava, koja su u Irak poslala 14 aviona tipa Messerschmitt Bf 110D-3
 

14 aviona tipa Heinkel He 111H-6 i 11 italijanskih dvokrilaca tipa Fiat CR.42. Svim ovim letelicama upravljali su nemački i italijanski piloti, i pored toga što su nosile nacionalne oznake iračkog kraljevskog RV-a.
Nakon kapitulacije iračke armije, 31. maja 1941. godine, avioni nemačkog i italijanskog ratnog vazduhoplovstva povučeni su iz Iraka.
 

sledeće: Britanci napuštaju Irak

Copyright © Igor Bozinovski

prevod i obrada © Dejan Vukmirovic

AirSerbia 2003.