VOJNO VAZDUHOPLOVSTVO

No escape zone: Prvi borbeni avion Zapadne alijanse oboren iznad prostora bivše SFRJ, bio je britanski Sea Harrier, kojeg je 16. aprila 1994., u blizini Goražda, raketom sa ramena oborio neimenovani srpski borac. Premda su se u stranoj javnosti dugo krili detalji oko iskakanja i kasnijeg spašavanja pilota dotičnog vazduhoplova, nedavno se u štampi pojavila knjiga “No escape zone” (Bez izlaza) koju je napisao sam akter događaja-britanski pilot Nick Richardson. Obaranje i spašavanje britanskog pilota (Dudaš Arpad)

FMA IA 58A Pucara: U reonu San Karlosa, Pucara je napala britanski brod HMS Ardent kada je raketama rasparala trup broda. Ratni brodovi u to vreme oslanjali su se vrlo često na intenzivno korišćenje aluminijama u konstrukciji i na taj način bili su laka meta protivoklopnim raketama. Šest aviona tipa Pucara IA 58A zarobljenih u ovom ratu danas se mogu videti u nekoliko britanskih muzeja. FMA IA 58 A Pucara (Dejan Vukmirović)

Protivbrodska raketa 3M-80 "Moskit": Njena brzina je ono što je svakako izdvaja u odnosu na sve postojeće protivbrodske rakete. Na velikoj visini brzina je oko 3 M i ima domet i do 250 km, ali se ovaj režim leta skoro nikada ne koristi. Najčešće korišćeni režim leta je na visini od 20 metara iznad površine vode sa dometom od 120 km pri maksimalnoj brzini od preko 2 M.  Protivbrodska raketa 3M-80 "Moskit" (Filip Stanišić)

11th anniversary of Macedonian Air Force: The stars of the exercise were the types of aircraft that the Macedonian Army will dispose during the next year: the UH-1H Huey utility helicopter and the Su-25 combat fighter. In wish to implement serious reforms in the army in line with the new Action Plan to prepare the country for NATO membership, the Macedonian Ministry of Defence confirmed that during 2004 the Macedonian Air Force will dispose of the four Su-25 (three Su-25 and one Su-25UB) combat fighters acquired in June 2001 from the Ukraine. It was also confirmed that there is plans for withdrawal from Macedonian Air Force service of the two UH-1H Huey utility helicopters that Greece donated to the Republic of Macedonia in March 2001. 11th anniversary of ARM (Igor Božinovski)

DEFENDORY INTERNATIONAL 2004: На изложбата во Атина истотака беше забележано и присуство на компании од Хрватска, од Бугарија и од Србија и Црна Гора. Од сруга страна, со широка гама на производи, во Грција се претстави и кинеската компанија NORINCO, а на изненадување на многумина на Defendory International 2004 беше присутен и скоро комплетниот воено-индустриски комплекс на Исламската Република Иран. DEFENDORY INTERNATIONAL 2004 (Игор Божиновски)

NATO and EU in Macedonia: In order to prevent a rise in ethnic conflicts after the termination of the NATO Operation Essential Harvest, the Macedonian government, the EU, and the OSCE agreed that international observers should supervised the orderly return of Macedonian security forces to the areas formerly held by ethnic Albanian extremists. NATO and EU peace-keeping and conflict-prevention operations in Macedonia (Igor Božinovski)

Uspon i propast iračkog RV-a: Kao odgovor na izraelske napade, 6. juna 1967. godine, jedan irački bombarder tipa Tupoljev Tu-16K bombardovao je izraelski industrijski kompleks Natanija, a zatim biva oboren od strane izraelske protivvazdušne odbrane. Odmah posle ove akcije iračkog RV-a, Izrael ponovo pokušava da bombarduje iračku vazduhoplovnu bazu H-3 pri čemu se suočava sa snažnim otporom iračkih i "preživelih" jordanskih borbenih aviona tipa Hunter.

makedonski   srpski    (autor Igor Božinovski, prevod Dejan Vukmirović)

Мисијата на евросилите ЕУФОР: На 14 март 2003 година, Европската унија и НАТО го финализираа Договорот за безбедност, согласно кој Алијансата им дозволи на силите на Европската унија да ја преземат од НАТО мисијата во Република Македонија. КОНКОРДИЈА (Игор Божиновски)

Aeromiting "Adžitepe 2003": Posebno vooduševuvanje kaj publikata, proprateno so aplauzi i ovacii, predizvika i zaedničkiot i sinhroniziran let na eden borben avion Su-25UB i na dva borbeni helikopteri od tipot Mi-24V. Nesekojdnevna gletka i dožuvuvanje bea i niskite letovi na dvata borbeni avioni od tipot Su-25, kako i letačkata demonstracija na dva borbeni helikopteri od tipot Mi-24V. Makedonski vozduhoploven praznik (Igor Božinovski)

МАКЕДОНСКО ВВ: И покрај големото количество на противавионско оружје во рацете на албанските терористи (противавионски ракетни системи Стрела-2М и ФИМ-92 Стингер и над 600 останати средства за противвоздушна одбрана), ниту едно летало на македонското воено воздухопловство не беше загубено како резултат на дејствијата на терористите. Познато е дека албанските терористи лансирале неколку земја-воздух ракети врз македонските летала, но за среќа, без успех. Во близината на селото Слупчане, албанските терористи лансирале две ракети Стрела-2М врз борбен хеликоптер од типот Ми-24В. БУРЕН РАСТЕЖ НА НАЦИОНАЛНАТА ГОРДОСТ (Игор Божиновски)

PC-9: PC-9 je niskokrilac sa uvlačećim stajnim trapom tipa tricikl i tandem rasporedom sedišta. Pogonsku grupu čini poznati motor Pratt&Whitney PT-6A-62 snage 950 KS, opremljen četvorokrakom elisom. Komanda koraka elise je uklonjena, a američka verzija T-6A poseduje i dodatni uređaj za upravljanje motorom koji simulira prihvatljivost turboventilatorskog motora. Pilatusov favorit (Slaviša Vlačić)

Tornado Gr4: Prvi primerci sposobni su za operativnu upotrebi bili spremni aprila 2001. godine. Na vatreno krštenje nije se dugo čekalo jer su pojedini Gr.4 uskoro odleteli u region Zaliva gde su bili u prilici da povremeno izbacuju svoj tovar po “neposlušnoj” iračkoj PVO. U novim, potencijalnim sukobima, avioni Tornado će verovatno, zahvaljujući kvalitetnoj namenskoj opremi, većinu zadataka izvoditi noću. Da li će to biti na malim ili srednjim visinama zavisiće pre svega od okruženja odnosno vitalnosti i snage protivnika. Noćni ubica (Slaviša Vlačić)

Su-30: Najcenjeniji borbeni avion ruske proizvodnje danas je Suhoj Su-30. Razvijen je krajem osamdesetih iz dvosede verzije lovca Su-27. U svom naoružanju imaju ga Rusija, Indija i Kina. Pojava krstarećih raketa koje su sa velikih udaljenosti mogle biti lansirane na tadašnji SSSR bio je alarmantan signal sovjetskim stratezima. Opasnost je trebalo otkloniti daleko ispred granica ne čekajući njihov nalet i dejstvo PVO iznad vlastite teritorije. Za tako nešto bili su potrebni lovci vrhunskih performansi i velikog doleta koji će biti u stanju da bombardere B-52 obore pre nego što ispale smrtonosne Tomahavke. Letelica bez premca (Slaviša Vlačić)

RAH-66 "Komanč": Nakon što je na projekat helikoptera Boing-Sikorski RAH-66 “Komanč” potrošeno više od 6,9 milijardi U$ američka Armija je odlučila da obustavi njegov dalji razvoj. Javno obelodanjeni razlog je obezbeđivanje više sredstava za druge, perspektivnije programe. Neslavan kraj "Komanča" (Slaviša Vlačić)

EMB-312 Tucano ALX: Najpoznatiji proizvod brazilske avio-industrije je turboelisni školski avion EMB-312 Tukano (Tucano). Proizveden je u preko 600 primeraka i prodan u 15 zemalja. Njegova zadnja, radikalno poboljšana varijanta nazvana je ALX i nosi vojnu oznaku A/AT-29. Stvorena je po zahtevima brazilskog vazduhoplovstva i namenjena je za presretanje letelica koje iznad bespuća Amazona ilegalno koriste narkokarteli.

Iznad brazilskih šuma (Slaviša Vlačić)

L-159: L-159 je jednosedi jurišnik, u osnovnoj nameni predviđen za vazduhoplovnu podršku. U jedinicama češkog RV treba da zameni avione Su-22 i Su-25 koji su na isteku resursa i čija je eksploatacija ocenjena kao skuplja nego L-159. Iako se L-159 na prvi pogled ne razlikuje od starog Albatrosa to su umnogome različiti avioni.

Naslednik Albatrosa  (Slaviša Vlačić)

JH-7: Raskid prijateljstva Kine i SSSR-a ranih 60-tih godina, zatekao je nejaku kinesku avio-industriju u raskoraku između potreba i mogućnosti. Vazduhoplovstvo najmnogoljudnije armije sveta potraživalo je u tom periodu veliki broj modernih aviona i helikoptera ali kineske fabrike i projektni biroi nisu bili u stanju da odgovore ni tehnološki niti stručno. Delimično rešenje je nađeno u nastavku licencne proizvodnje i kopiranju različitih modela sovjetskih letelica. Leteći Leopard (Slaviša Vlačić)

Iljušin IL-76: Standardni ruski transportni avion je već duži niz godina IL-76. Kreiran je krajem šezdesetih godina kao eventualna zamena za AN-12. Svojim izgledom i konstrukcijom pokazao je da se radi o robusnoj letelici sposobnoj da, uprkos dimenzijama, poleti i sa slabije pripremljenih letelišta.

Standardni ruski transporter (Slaviša Vlačić)

F/A-18 E/A: Glavne odlike aviona Super Hornet naspram svog prethodnika  su približno 25% veće dimenzije celokupnog aviona, 33% više unutrašnjeg goriva, 41% veći dolet, 35% jači potisak motora, šira primena kompozita, a donekle i stelt karakteristike. Ojačana struktura krila I dve dodatne ose naoružanja (ukupno jedanaest) omogućavaju nošenje za oko 1 tonu veću količinu ubojnih sredstava, uključujući i najnovija “pametna” oružja poput JDAM i JSOW. Super Stršljen umesto Osvetnika (Slaviša Vlačić)

JAS-39 Gripen: Prvi operativni avion četvrte generacije proizvod je švedske avio-industrije i nosi oznaku JAS-39 Gripen. Iako nije stvoren u nekoj od država koje važi za vazduhoplovnu velesilu, u njemu je primenjeno mnoštvo novih tehnologija i sjajnih konstruktorskih rešenja koja su mu obezbedila mesto na svetskom Predvodnik četvrte generacije (Slaviša Vlačić)

MiG-21 u JRV: dvocevni top GŠ-23L kalibra 23 mmsa 200 granata, ICS rakete vazduh-vazduh R-3S dometa do 8 km, R-60 dometa do 6 km, PARS rakete vazduh-vazduh R-3R dometa do 8 km, 16-tocevni saćasti lanseri UB-16M/57 sa 16 NRZ S-5 kalibra 57 mm dometa 2 km, 32-cevni lanseri UB-32/57 sa istim NRZ, četvorocevni lanseri nevodjenih raketa vazduh-zemlja ,,Munja’’ kal.128 mm dometa do 3 km, nevodjene rakete vazduh-zemlja S-24B kalibra 240 mm dometa do 3 km, kasetne bombe BL-755, bombe za razbijanje PSS ,,Durandal’’, fugasne bombe FAB-110/250, napalm bombe Plab-250, kasetne bombe BeTAB-250, do 1500 kg naoružanja na 4 potkrilna nosača, na podtrupnom nosaču nosi samo rezervoar za gorivo od 800 ili 490 litara. MiG-21 (Živojin Banković)

MiG-29: MiG-29 ima dva turboventilatorska motora Klimov RD-33. To su dvostrujni, dvovratilni motor sa komorom za DS, potiska 50,4 kN bez i 81,49 kN sa DS, specifične potrošnje goriva 0,75 i 1,96 kg/daN/h, protoka vazduha 77 kg/s, stepenom dvostrujnosti 0,55, stepena sabijanja 21,7, odnos potiska i mase 8 (daN) :1 (kg), sa elektromehaničkim upravljanjem i resursom od 400 časova. Masa mu je 1050 kg, dužina 4,2 m, prečnik uvodnika 0,8 a maksimalan prečnik 1 m.

MiG-29 (Živojin Banković)